on relationship building

how we expand, stretch, and hold connections

Gần đây, năng lượng của mình đang ở trong dòng chảy nào — và dòng chảy đó đang chảy đến đâu?

Khoảng hai tháng nay, mình nghĩ nhiều về mối quan hệ và những bài học mình đúc kết được trên chặng đường xây dựng một support system bền vững. Ở thời điểm hiện tại, mình cảm thấy cực kì may mắn và biết ơn những người có mặt trong circle của mình.

Năm 2024 của mình là năm của Connection — năm của những kết nối và mối quan hệ. Năm 2025 là lúc mình nhận thấy các thu hoạch từ việc gieo trồng những kết nối đó được hình thành rõ ràng hơn, tiệm cận hơn về những gì mà mình hình dung của nhiều năm về trước, khi mà support system của mình còn ở giai đoạn sơ khởi.

Nhìn từ bên ngoài, mọi người có xu hướng nghĩ rằng những người có khả năng “quan hệ rộng” là những người sẽ nhận được rất nhiều những lợi ích trong công việc lẫn cuộc sống cá nhân. Khi nhìn quan hệ ở góc nhìn “có thể giải quyết vấn đề bằng những cuộc điện thoại”, chúng mình dễ chỉ thấy nó hào nhoáng và thực dụng. Và đôi khi vài người trong đó có mình sẽ tặc lưỡi bảo rằng, mình không thích quan hệ, mình thấy phiền phức và thấy muốn bình thường quá chuyện không có nhiều bạn bè.

Nhưng, con người vốn vẫn là giống loài xã hội. Chúng ta sống nhờ cộng đồng từ thuở sơ khai cho đến khi cuộc sống đã phát triển hơn rất nhiều, và có cơ số những hàng hoá, dịch vụ, hoạt động được tạo ra chỉ để phục vụ những vị khách đơn lẻ — mà không cần đến sự hiện diện của một đối tượng thụ hưởng nào khác.

“Mọi phiền muộn đều bắt đầu từ quan hệ giữa người với người... Nhưng mọi niềm vui cũng bắt nguồn từ quan hệ giữa người với người.” (Dám bị ghét - Dám hạnh phúc). Nếu mỗi người chỉ sống một mình trong vỏ kén của chính họ, thì sẽ chẳng có câu chuyện gì được kể ra, và chẳng có sự phát triển nào được thúc đẩy trong xã hội cả.

Đi qua từ những mối quan hệ đổ vỡ, những friendship breakup trong thinh lặng, lẫn những giai đoạn bùng nổ nhất của tình bạn, mình nhận ra:

Mối quan hệ, là ngòi nổ kích thích những kháng cự và hỗn loạn trong mỗi người.

Mối quan hệ, cũng là mảnh đất đâm chồi những kết nối ý nghĩa và giúp chúng ta trở thành phiên bản tốt hơn của mỗi người theo thời gian.

#1 Foundations of relationship building

Nền tảng của mối quan hệ theo mình được xây dựng từ những lát cắt self (mình) - other (người) - us (chúng ta). Nghĩa là khi hiểu mình, hiểu người đối diện, thì có thể form một cái kết nối giữa hai bên và đồng hành cùng nhau trên một cái shared journey. Những gì mình biết về bản thân, về người bạn của mình, sẽ ảnh hưởng lẫn nhau, cuối cùng là ảnh hưởng đến chất lượng của mối quan hệ.

Việc cơi nới những mối quan hệ mới, đối với mình, có một chút dễ dàng hơn khi mình có nhận thức tốt hơn về bản thân mình, kể cả khi trong đầu mình còn rất nhiều những dấu chấm hỏi.

Giả sử, mình không biết mình thích/ghét gì, không biết mình mạnh/yếu ra sao, không biết mình có những giá trị gì muốn nắm giữ hay theo đuổi. Thì cũng khó để mình biết được nơi nào cần đến để gặp gỡ những người bạn có mutual interests, shared objectives hoặc shared values.

Hoặc khi ở trong trạng thái mà chính những gì tồn tại trong hệ giá trị của mình còn đang đấm nhau lẫn lộn, mình cũng sẽ dễ lung lay và hoà tan hơn khi va chạm với nhiều hình thái cộng đồng, và những kiểu người khác nhau, mà đôi khi chưa chắc đã đủ an toàn và khoẻ mạnh cho hành trình mình đang đi.

Dĩ nhiên, mọi thứ luôn phải xuất phát từ đâu đó.

Chúng ta cần cả những quyết định sai lầm lẫn những trải nghiệm ý nghĩa để học về mình, và học về nhau.

Có những người thấy ổn với vòng tròn quan hệ của mình cố định qua năm tháng, cũng có những người khát khao được kết nối với những hình mẫu mới, câu chuyện mới, đôi khi là ở những nơi chốn mới. Chúng ta đã mặc định va vào những mối quan hệ kể từ khi còn rất bé, cho đến khi ra đời và hoà mình vào dòng chảy tư bản. Hầu hết mọi người sẽ có những mối quan hệ kiểu bạn cấp 1, cấp 2, cấp 3; rồi thì bạn đại học; đồng nghiệp cũ trở thành bạn bè sau này… Nhưng để mở ra những kết nối mới một cách có chủ đích, hay duy trì những mối quan hệ lâu dài một cách bền vững, thì cần nỗ lực.

Nỗ lực xây dựng mối quan hệ là nỗ lực để trả lời những câu hỏi kiểu như bên dưới đây:

• Self — Hiểu mình:

  Mình có giá trị gì có thể đóng góp vào mối quan hệ này, có nhu cầu nào cần được lên tiếng, và boundaries nào cần được giữ vững?

• Other — Hiểu người:

  Bạn mình có những phẩm chất gì mà mình thấy đáng quý, hay genuinely interested in để chơi cùng? Mình có tò mò về người này đủ để muốn làm bạn với họ, và mình có sẵn sàng đem lòng kiên nhẫn để đi qua những thách thức khác biệt mà bản chất của họ đem đến?

• Us — Hiểu nhau:

  Hành trình của mình và bạn sẽ gặp nhau ở đoạn nào, chúng ta muốn cùng đi với nhau đến nơi đâu? Điều gì có thể trigger mối quan hệ này drift apart?

Khi narrative về bản thân thay đổi, dynamic của những mối quan hệ xung quanh cũng thay đổi theo. Đó là quy luật khá bất biến của cuộc sống. Nó không có nghĩa là những mối quan hệ sẽ mất đi nếu chúng ta trở nên khác với chúng ta của dạo trước. Nhưng nó cũng rất khó để gìn giữ và phát triển mối quan hệ mà có thể withstand the test of time. Dù gì đi nữa,

Điều háo hức nhất chúng ta có thể dành cho nhau đó là chứng kiến nhau grow.

#2 Clarity in where we spend our time, energy, and purpose in relationships

Trong việc quản trị tài chính của bản thân, có một framework mình được học về Rõ Chi - Đa Thu và mình luôn cần nhắc nhớ bản thân về framework đó khi cần đưa ra những quyết định tài chính. Nghĩa là mình cần minh bạch được mình đang chi tiêu vào những khoản nào, kèm với việc mình đang được nâng đỡ bởi những nguồn lực nào về mặt tài chính.

Khi nhìn framework này dưới lăng kính của việc xây dựng các mối quan hệ cá nhân, nó sẽ liên quan đến việc mình đang dành thời gian, năng lượng và công sức cho ai — cũng như mình đang nhận được những điều đó từ ai. Hiểu được những dynamic cho-nhận trong mối quan hệ cũng là hiểu được những thay đổi cả tích cực lẫn tiêu cực trong cuộc sống của mình đang đến từ đâu.

Where am I actually spending my time and effort?

• Rõ Chi:

  Mình đang dành thời gian và nỗ lực cho kiểu mối quan hệ nào, cho mục đích gì, có vì occasion gì không?

  Mình muốn cố gắng vì ai? Muốn giúp đỡ những ai, và dành tặng điều gì?

• Đa Thu:

  Mình đang nhận hỗ trợ từ những ai, và có thể nhận hỗ trợ từ những ai?

  Đâu là những đối tác cảm xúc, thấu hiểu và tương trợ mình khi mình gặp khó khăn?

Khi minh bạch về Rõ Chi, mình học cách biết đủ, biết khiêm nhường với vốn cá nhân của mình, thông suốt với những lựa chọn mình có trong việc xây dựng những phẩm chất của bản thân, hay các kĩ năng mà mình muốn rèn giũa. Mình biết mình đang thực hành sự kiên nhẫn này, trí tò mò này, tình yêu thương này cho đối tượng mà mình thật sự quan tâm, và có ảnh hưởng đến cuộc sống của mình về ngắn hạn hoặc lâu dài; chứ không phải cho những người không xứng đáng.

Hiểu về Đa Thu mối quan hệ giúp mình sáng rõ hơn về những nguồn lực có trong support system, và biết đâu là nguồn lực mình cần đến khi ở trong những hoàn cảnh cụ thể. Điều này cũng giúp mình rèn luyện sự biết ơn, nhắc nhớ mình với những giá trị nhận được từ nhiều mối quan hệ, và đa dạng hoá trải nghiệm học hỏi của mình khi mình trưởng thành lên cùng với mối quan hệ đó.

You accept the love you think you deserve.

Trong cộng đồng Tròn Lành, mình được học về thực hành Hỏi cái mình cần — Cho cái mình có thể. Ở trong một tập thể, mọi người được khuyến khích và hỗ trợ để có thể nói lên nhu cầu của bản thân, và tập trung chăm sóc chính mình khi cần; đồng thời đem đến những món quà cho ai đó khi mình cảm thấy sẵn sàng và mong muốn đóng góp vào lợi lạc chung của cả nhóm. Hai điều này luôn song hành, như chính dynamic Rõ Chi — Đa Thu luân phiên mà mình đề cập bên trên.

Nếu có lúc mình trăn trở khi ở cạnh friends for life và tự hỏi: “What did I do to deserve this?” — hãy nhớ rằng, mình cũng đang offer điều gì đó cho mối quan hệ này. Chậm rãi lắng nghe xem điều đó là gì.

Có thể là sự hiện diện. Vài cái ôm. Tin nhắn hỏi thăm đúng lúc. Một câu hỏi hay. Niềm tin. Sự dung chứa và ôm giữ không gian cho nhau.

Nhận thức về dynamic cho-nhận trong mối quan hệ không khiến chúng trở nên transactional, mà ngược lại, giúp mình thấu hiểu hơn về những món quà mà chúng ta có thể trao tặng nhau khi còn đi cùng nhau.

#3 Cycles of Connection

Mối quan hệ — như bao khía cạnh khác của cuộc sống, còn được vận hành dưới khái niệm về timeframe (khung thời gian) và seasons of life (những giai đoạn chuyển giao của cuộc đời).

Thử nhìn mối quan hệ dưới góc nhìn chu kỳ kinh tế, bạn sẽ thấy vài mối quan hệ đã đi qua những giai đoạn thịnh vượng và dần chảy về mốc suy thoái, cũng có mối quan hệ bền vững hơn và lết được đến đoạn phục hồi để rồi thịnh vượng một lần nữa.

Chu kỳ kinh tế là một dòng chảy lặp lại liên hồi, dù đôi khi chúng ta chưa chắc có thể nhìn ra điểm chuyển giao của nó. Chu kỳ mối quan hệ cũng thế, nếu chúng ta để mọi thứ quá thuận tự nhiên hoặc thả trôi mà không hề đặt bất cứ nỗ lực gì để đầu tư vào những mối quan hệ, thì chúng sẽ rơi vào giai đoạn suy thoái mà thôi.

Seasons of life shape connection needs.

Tựa như sự biến chuyển muôn hình vạn trạng của chu kỳ kinh tế, đời sống và mối quan hệ của chúng ta cũng luôn thay đổi. Để nhìn được chu kỳ mối quan hệ, mình có thể thử nhìn vào chu kỳ chuyển giao và khung thời gian của chính mình để chiêm nghiệm.

Mình đang ở đâu trong dòng chảy của bản thân — những mối quan hệ mình đang có đóng vai trò gì ở giai đoạn này?

• Expanding phase:

  Có những giai đoạn cuộc đời mình sẽ muốn stretch bản thân một chút, thử những việc chưa từng làm, đặt chân vào nơi chưa từng đến, học gì đó mới mới. Trong lúc mình tập trung khám phá bản thân, mình cũng vô tình khám phá và mở rộng vòng quan hệ.

  Sẽ có giai đoạn mà support system hiện tại của mình không đủ nguồn lực để ôm giữ không gian giúp mình, hay hỗ trợ mình — đó là lúc chúng ta cần reach out đến những nguồn lực mới ngoài kia. Khi thấy “circle của mình dạo này tù tù”, thì hãy thử để bản thân bơi vào một cộng đồng không mấy thân quen, để rồi lãi tình bạn, tìm được buddy làm dự án cùng, hay thậm chí may mắn thì gặp được mentor.

• Selective/Filter phase:

  Có những giai đoạn sẽ là chọn lọc tự nhiên, khi những mối quan hệ không được chủ động nuôi dưỡng hoặc không phù hợp sẽ dần tách rời khỏi vòng tròn của mỗi người. Ta cho ra sao — và nhận lại thế nào, ở những dấu mốc chuyển giao vốn dĩ đã mang màu sóng gió?

  Sẽ đến lúc mình vì boundaries của bản thân mà bỏ qua những cuộc gặp gỡ không match nhau về năng lượng. Có những cuộc trò chuyện như những câu prompt lỗi không khớp lệnh đẩy mối quan hệ dạt ra xa. Và có những ngày ta cần trở về với tổ ấm an toàn của mình để bảo toàn thân tâm trí, sạc đầy pin trước khi quay lại nương nhờ vào hệ thống hỗ trợ.

  To the ones who deeply care about connection — disconnection is their biggest pain.

• Maintenance phase:

  Ngoài hai giai đoạn kể trên, phần lớn thời gian chúng ta sẽ ở trong quá trình duy trì mối quan hệ. Ở giai đoạn này, mối quan hệ không được thử thách bằng những cuộc vui hay stimulation, mà là để xem mình có thể incorporate mối quan hệ này vào cuộc sống cá nhân như thế nào.

  Ai là người mình sẽ check in once in a while, ai là người mình muốn rủ sang nhà ăn cơm mỗi cuối tuần, ai là người thúc mình cố gắng vì một mục tiêu lớn hơn cả mình?

  Những mối quan hệ trong giai đoạn duy trì không cần mức độ responsive cao, nhưng vẫn cần nỗ lực từ cả hai phía, và thật nhiều niềm tin.

Điều quan trọng là, chúng ta sẽ liên tục thu thập data points về người đồng hành cùng mình dù là bạn bè, life partner hay cộng sự xuyên suốt tất cả những chuyển giao của cuộc đời — có thể ở những touchpoints rất khác nhau. Những dữ kiện đó sẽ đi theo mỗi người và gặp nhau ở điểm chạm của mỗi chu kỳ mối quan hệ. Các cuộc gặp, ngữ cảnh, cuộc trò chuyện, những mô thức vô hình được gọi tên khi mình cho phép mình sống gần hơn với chính mình trong mỗi mối quan hệ.

Càng trải qua nhiều cung bậc cảm xúc cùng nhau, càng nhìn thấu lẫn nhau và có thêm dữ kiện cho những quyết định đầu tư về nỗ lực, tình cảm, và vốn cá nhân về lâu về dài. Dynamic cho-nhận cũng tiếp tục được thử thách liên tục, đặc biệt khi một trong hai hoặc cả hai đi qua những chuyển giao khó.

Tự hỏi: Người bạn của mình đang khơi gợi khía cạnh nào trong mình — mà mình muốn avoid (tránh né), hay amplify (khuếch đại)?

We’ll keep mirroring each other, both the good and the bad.

Be with the ones who bring out the best version of you — and the version you want to become.

Kết

Đối với mình, mối quan hệ không chỉ dừng lại ở chuyện mình quen biết ai, chơi cùng ai, có thể reach out đến ai khi cần — mà đây chính là living systems đóng vai trò nền tảng trong toàn bộ hành trình lớn lên.

Good connections have become the living role models of my life.

They’re ones who constantly show me what’s possible.

Mỗi mối quan hệ đến, đi, hay ở lại đều đóng góp một mảnh ghép nào đó trên bức tranh hình hài nhân cách và giá trị của mình, cùng những điều mình tin vào và muốn theo đuổi. Những mối quan hệ chỉ dẫn mình đến với nhiều bài học về cuộc đời, cho mình ý niệm về những điều có-thể.

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây. Chúc bạn có những mối quan hệ chất lượng và học thật nhiều trên hành trình nuôi dưỡng những kết nối ý nghĩa. :)